Giải quyết thế nào khi hàng xóm lấn chiếm đất?

Trong thực thế, hàng xóm tự ý xây tường rào, dựng công trình hoặc sử dụng một phần diện tích đất thuộc quyền sử dụng hợp pháp của gia đình mình là tình huống không hiếm gặp. Những tranh chấp tưởng chừng chỉ liên quan đến vài mét vuông đất nhưng có thể kéo dài nhiều năm, gây ảnh hưởng đến quyền lợi và tình cảm láng giềng. Vậy khi phát hiện đất bị hàng xóm lấn chiếm, người dân cần làm gì để đòi lại đất và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình? Hãy cùng Luật Hùng Phúc tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

1. Hành vi lấn chiếm đất được hiểu như thế nào?

Căn cứ theo khoản 9, 31 Điều 3 Luật Đất đai năm 2024, hành vi lấn chiếm đất được định nghĩa như sau:

“Điều 3. Giải thích từ ngữ

Trong Luật này, các từ ngữ dưới đây được hiểu như sau:

…

9.Chiếm đất là việc sử dụng đất do Nhà nước đã quản lý mà chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép hoặc sử dụng đất của người sử dụng đất hợp pháp khác mà chưa được người đó cho phép.

…

31.Lấn đất là việc người sử dụng đất chuyển dịch mốc giới hoặc ranh giới thửa đất để mở rộng diện tích đất sử dụng mà không được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép hoặc không được người sử dụng hợp pháp diện tích đất bị lấn đó cho phép.”

Theo đó, pháp luật hiện nay không có quy định cho hành vi lấn chiếm đất mà sẽ có 02 hành vi độc lập là lấn đấn và chiếm đất, cụ thể:

– Chiếm đất là việc sử dụng đất do Nhà nước đã quản lý mà chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép hoặc sử dụng đất của người sử dụng đất hợp pháp khác mà chưa được người đó cho phép;

– Lấn đất là việc người sử dụng đất chuyển dịch mốc giới hoặc ranh giới thửa đất để mở rộng diện tích đất sử dụng mà không được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép hoặc không được người sử dụng hợp pháp diện tích đất bị lấn đó cho phép.

2. Khi bị hàng xóm lấn chiếm đất, cần xử lý như thế nào?

Hiện nay, khi xảy ra trình trạng lấn chiếm đất, người có đất bị lấn chiếm có thể lựa chọn 02 phương thức như sau:

– Tự thương lượng với nhau để lấy lại phần đất bị lấn chiếm

– Hòa giải cơ sở tại Ủy ban nhân dân cấp xã

Đối với hòa giải cơ sở tại Ủy ban nhân dân cấp xã được quy định cụ thể tại Điều 235 Luật Đất đại 2024, cụ thể:

“1. Nhà nước khuyến khích các bên tranh chấp đất đai tự hòa giải, hòa giải ở cơ sở theo quy định của pháp luật về hòa giải ở cơ sở, hòa giải theo quy định của pháp luật về hòa giải thương mại hoặc cơ chế hòa giải khác theo quy định của pháp luật.

2. Trước khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai quy định tại Điều 236 của luật này, các bên tranh chấp phải thực hiện hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất tranh chấp. Việc hòa giải tranh chấp đất đai tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất tranh chấp được thực hiện như sau:

a) Sau khi nhận được đơn yêu cầu hòa giải tranh chấp đất đai, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm thành lập Hội đồng hòa giải tranh chấp đất đai để thực hiện hòa giải tranh chấp đất đai;

b) Thành phần Hội đồng hòa giải tranh chấp đất đai bao gồm: Chủ tịch hoặc Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã là Chủ tịch Hội đồng, đại diện Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã, công chức làm công tác địa chính, người sinh sống lâu năm biết rõ về nguồn gốc và quá trình sử dụng đối với thửa đất tranh chấp (nếu có). Tùy từng trường hợp cụ thể, có thể mời đại diện tổ chức, cá nhân khác tham gia Hội đồng hòa giải tranh chấp đất đai;

c) Việc hòa giải tranh chấp đất đai tại Ủy ban nhân dân cấp xã được thực hiện trong thời hạn không quá 30 ngày kể từ ngày nhận được đơn yêu cầu hòa giải tranh chấp đất đai;

d) Việc hòa giải phải được lập thành biên bản có chữ ký của các bên tham gia hòa giải và có xác nhận hòa giải thành hoặc hòa giải không thành của Ủy ban nhân dân cấp xã. Biên bản hòa giải được gửi đến các bên tranh chấp, lưu tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất tranh chấp;

đ) Trường hợp hòa giải không thành mà một hoặc các bên tranh chấp không ký vào biên bản thì Chủ tịch Hội đồng, các thành viên tham gia hòa giải phải ký vào biên bản, đóng dấu của Ủy ban nhân dân cấp xã và gửi cho các bên tranh chấp.

3. Hòa giải tranh chấp đất đai tại Tòa án được thực hiện theo quy định của pháp luật về hòa giải, đối thoại tại Tòa án và pháp luật về tố tụng dân sự. Hòa giải tranh chấp giữa các bên phát sinh từ hoạt động thương mại liên quan tới đất đai bằng hòa giải thương mại thực hiện theo pháp luật về hòa giải thương mại.

4. Đối với trường hợp hòa giải tranh chấp đất đai quy định tại các khoản 1, 2 và 3 Điều này mà hòa giải thành và có thay đổi hiện trạng về ranh giới, diện tích, người sử dụng đất thì trong thời hạn 30 ngày làm việc kể từ ngày nhận được văn bản công nhận kết quả hòa giải thành, các bên tham gia hòa giải phải gửi văn bản công nhận kết quả hòa giải thành đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền để thực hiện việc đăng ký, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất theo quy định.

5. Đối với địa bàn không thành lập đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện thì không thực hiện quy định tại khoản 2 Điều này. Thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai được thực hiện theo quy định tại Điều 236 của Luật này.”

Như vậy, Điều 235 Luật Đất đai 2024 quy định cụ thể về các hình thức hòa giải tranh chấp đất đai, trong đó việc hòa giải tại UBND cấp xã nơi có đất tranh chấp được thực hiện theo trình tự, thành phần và thời hạn luật định. Trường hợp hòa giải thành làm thay đổi ranh giới, diện tích hoặc người sử dụng đất, các bên phải thực hiện thủ tục đăng ký theo quy định.

3. Nếu hòa giải cơ sở không thành thì giải quyết như thế nào?

Căn cứ Điều 236 Luật Đất đai 2024, thẩm quyền và phương thức giải quyết tranh chấp đất đai được xác định tùy thuộc vào tình trạng pháp lý của thửa đất và chủ thể tham gia tranh chấp. Cụ thể, sau khi quá trình hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã không đạt được kết quả, các bên có thể thực hiện việc giải quyết tranh chấp theo những trường hợp sau:

– Đối với tranh chấp có căn cứ pháp lý về quyền sử dụng đất: Nếu các bên có giấy chứng nhận hoặc giấy tờ hợp lệ chứng minh quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật, hoặc phát sinh tranh chấp liên quan đến tài sản gắn liền với đất, vụ việc sẽ thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân.

– Đối với tranh chấp không có giấy chứng nhận hoặc giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất: Các bên tranh chấp được quyền lựa chọn một trong hai phương thức giải quyết.

+ Một là gửi đơn đề nghị cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền xem xét, giải quyết.

+ Hai là khởi kiện tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền theo trình tự, thủ tục tố tụng dân sự.

– Đối với trường hợp yêu cầu cơ quan hành chính giải quyết tranh chấp: Thẩm quyền giải quyết được phân định dựa trên thành phần chủ thể tham gia tranh chấp:

+ Nếu tranh chấp xảy ra giữa các hộ gia đình, cá nhân hoặc cộng đồng dân cư với nhau, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện là người có thẩm quyền giải quyết. Khi không đồng ý với kết quả giải quyết, các bên có thể khiếu nại lên Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh hoặc khởi kiện vụ án tại Tòa án nhân dân.

+ Nếu tranh chấp có sự tham gia của tổ chức, cơ sở tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài hoặc doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài với tư cách là một bên tranh chấp, thẩm quyền giải quyết thuộc về Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Trường hợp không chấp thuận quyết định giải quyết, các bên có quyền khiếu nại đến Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường hoặc lựa chọn khởi kiện tại Tòa án nhân dân theo quy định pháp luật.

Tranh chấp ranh giới đất không chỉ ảnh hưởng đến tài sản mà còn có thể làm rạn nứt tình cảm giữa các gia đình. Vì vậy, việc xác định đúng nguồn gốc đất, thu thập đầy đủ chứng cứ và lựa chọn phương án pháp lý phù hợp là yếu tố quan trọng để giải quyết tranh chấp hiệu quả. Luật Hùng Phúc sẵn sàng đồng hành cùng khách hàng trong việc tư vấn, hòa giải và giải quyết tranh chấp đất đai, bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng.

Mọi vướng mắc cần trợ giúp liên quan đến các thủ tục hành chính đất đai, tranh chấp đất đai, ... Quý khách vui lòng liên hệ Hotline: 0984 62 4444 để được tư vấn chi tiết!